Phối vật liệu và ánh sáng: gỗ, đá, kim loại đi với nhau thế nào

Trong hồ sơ thiết kế, phần khiến gia chủ phân vân lâu nhất thường không phải bố cục mà là bảng vật liệu: gỗ màu gì, đá vân nào, tay nắm mạ đen hay mạ vàng, vải bọc tông gì. Mỗi lựa chọn nhìn riêng đều đẹp, gộp lại mới lộ ra chuyện hợp hay không hợp.

Thêm một yếu tố hay bị tách rời khỏi quyết định đó: ánh sáng. Cùng một cánh tủ veneer óc chó, dưới đèn trắng lạnh 6500K nó ngả xám và trông rẻ tiền; dưới đèn 3000K vân gỗ hiện lên ấm và sâu. Chọn vật liệu mà chưa chốt ánh sáng là chọn một nửa.

Dưới đây là những nguyên tắc mà một phương án thiết kế thường dựa vào, viết lại cho người không làm nghề vẫn theo được khi ngồi duyệt bản vẽ.

Quy tắc ba vật liệu

Một không gian dễ chịu thường chỉ có ba nhóm vật liệu chính lặp lại, cộng thêm một chi tiết nhấn. Nhiều hơn thì mắt không tìm được điểm nghỉ; ít hơn thì phẳng và nhạt.

Cách chia quen thuộc là tỉ lệ 60 – 30 – 10. Sáu mươi phần trăm là vật liệu nền, thường là gỗ hoặc tường sơn. Ba mươi phần trăm là vật liệu phụ, thường là đá, vải bọc hoặc kính. Mười phần trăm còn lại là kim loại và các chi tiết nhỏ: tay nắm, chân bàn, khung đèn, viền gương.

Điều quan trọng hơn con số là tính lặp lại. Một chất liệu chỉ xuất hiện đúng một lần trong nhà sẽ trông như bị bỏ quên. Nếu chọn đồng thau cho tay nắm bếp, hãy để nó quay lại ở chân đèn, ở khung gương hoặc ở chân bàn trà — ba điểm là đủ để mắt hiểu rằng đó là một chủ ý.

Chọn tông gỗ chủ đạo trước, mọi thứ theo sau

Gỗ chiếm diện tích lớn nhất nên nó là quyết định gốc. Ba hướng thường gặp:

• Tông sáng (sồi trắng, tần bì, phong): làm phòng rộng và thoáng hơn, hợp căn hộ hướng bắc hoặc nhà ít cửa sổ. Đi tốt với trắng, be, xám nhạt và kim loại màu đen mờ.
• Tông trung (sồi vàng, gỗ teak): ấm, dễ phối nhất, hợp phần lớn gia đình. Đi tốt với xanh rêu, xanh navy, nâu đất và đồng thau.
• Tông trầm (óc chó, gỗ nhuộm đậm): sang và tĩnh, nhưng ăn sáng khá nhiều. Chỉ nên dùng làm nền khi phòng có cửa sổ lớn, hoặc dùng cho những mảng nhỏ ở vị trí trung tâm.

Một nguyên tắc giúp tránh phần lớn tai nạn: không đặt hai tông gỗ gần giống nhau cạnh nhau. Sàn gỗ màu nâu đỏ và tủ màu nâu vàng đặt liền kề sẽ trông như một bên bị phai màu. Hoặc chọn cùng tông thật sát nhau, hoặc tạo tương phản rõ rệt — khoảng giữa là chỗ tệ nhất.

Đá và kim loại: dùng làm điểm nhấn, không làm nền

Đá tự nhiên vân lớn rất đẹp nhưng cũng rất "ồn". Kinh nghiệm chung là mỗi không gian mở chỉ nên có một mảng đá vân mạnh giữ vai trò chủ đạo — thường là mặt bếp hoặc mảng ốp sau bếp. Nếu mặt bàn đảo đã vân rắc mạnh thì tường ốp nên trơn, và ngược lại.

Đá nhân tạo gốc thạch anh vân nhẹ là lựa chọn an toàn cho mặt bếp: không thấm, chịu nhiệt khá, ít vết ố hơn đá marble thật rất nhiều. Marble trắng vân xám đẹp không bàn cãi nhưng thấm nước chanh, dầu ăn và cà phê; nếu vẫn muốn dùng, hãy để nó ở bàn trà hoặc mặt lavabo chứ đừng đặt ở nơi nấu nướng hằng ngày.

Về kim loại, nguyên tắc gọn nhất là chọn một tông và giữ nguyên trong cùng một tầm nhìn. Đen mờ hợp gỗ sáng và phong cách tối giản. Đồng thau và vàng đồng hợp gỗ tông trung, cho cảm giác ấm và cổ điển hơn. Inox xước hợp bếp hiện đại. Trộn ba loại trong một phòng là thứ mắt nhận ra ngay dù không gọi tên được.

Ba lớp ánh sáng cho từng khu vực

Một phòng chỉ có đèn trần ở giữa là phòng bị chiếu sáng, không phải phòng được thiết kế ánh sáng. Phương án đầy đủ luôn có ba lớp:

• Lớp nền: chiếu sáng chung cho cả phòng — đèn downlight âm trần hoặc đèn hắt trần. Nhiệm vụ duy nhất là để không ai vấp ngã.
• Lớp làm việc: rọi đúng chỗ cần nhìn rõ — đèn hắt dưới tủ bếp trên soi mặt thớt, đèn bàn làm việc, đèn đọc sách cạnh ghế, đèn gương trang điểm đặt hai bên chứ không đặt trên đầu.
• Lớp nhấn: làm cho không gian có chiều sâu — đèn rọi tranh, đèn hắt trong tủ trưng bày, dải led giấu sau đầu giường hoặc dưới bậc.

Thiếu lớp thứ hai là lỗi phổ biến nhất trong nhà ở: bếp nhìn rất đẹp khi chụp ảnh nhưng lúc đứng thái rau thì chính người nấu đổ bóng lên thớt. Thiếu lớp thứ ba thì phòng sáng đều một cách phẳng lì, giống văn phòng hơn là nhà.

Nhiệt độ màu và độ rọi nên dùng cho từng phòng

Hai thông số ghi trên hộp đèn quyết định phần lớn cảm giác của căn phòng: nhiệt độ màu tính bằng Kelvin, và độ rọi tính bằng lux.

• Phòng khách: 2700 – 3000K, khoảng 150 – 300 lux. Nên có công tắc chia mạch để tách riêng lớp nền và lớp nhấn.
• Phòng ngủ: 2700K, 100 – 150 lux ở lớp nền. Đèn đầu giường nên có công tắc riêng trong tầm tay.
• Bếp: lớp nền 3000 – 4000K, nhưng khu vực bàn thao tác cần 400 – 500 lux — đây là nơi duy nhất trong nhà nên sáng gần bằng văn phòng.
• Bàn làm việc: 4000K, khoảng 300 – 500 lux trên mặt bàn, đèn đặt ở phía đối diện tay thuận để không đổ bóng lên trang giấy.
• Phòng tắm: 3000 – 4000K; riêng đèn gương nên chọn chỉ số hoàn màu CRI trên 90 để soi da mặt không bị sai màu.

Một con số ít người để ý nhưng đáng quan tâm là CRI (chỉ số hoàn màu). Đèn CRI dưới 80 làm gỗ óc chó ngả nâu xỉn và làm vải xanh navy trông đen. Khi đã đầu tư vật liệu tốt, chọn đèn CRI từ 90 trở lên là cách rẻ nhất để vật liệu đó hiện đúng màu của nó.

Năm lỗi phối vật liệu hay gặp

• Chọn mẫu dưới ánh sáng showroom. Luôn mượn mẫu gỗ, mẫu đá và mẫu vải đem về nhà, đặt đúng vị trí định dùng và xem cả ban ngày lẫn buổi tối.
• Trộn nhiều tông kim loại. Tay nắm đen, vòi nước vàng, chân bàn inox trong cùng một bếp là ba thông điệp khác nhau.
• Đặt hai vật liệu vân mạnh cạnh nhau. Đá vân rắc lớn ốp sau một mặt bếp gỗ vân nổi làm cả hai cùng mất giá trị.
• Quên bề mặt phản chiếu. Tủ bếp acrylic bóng gương đối diện cửa sổ lớn sẽ hắt nắng chói vào mắt suốt buổi chiều.
• Chọn đèn sau cùng, khi đã đóng trần. Vị trí đèn hắt, đèn rọi và đường dây phải nằm trong bản vẽ kỹ thuật từ đầu; bổ sung sau là đục trần và đi dây nổi.

Cách kiểm tra cuối cùng trước khi chốt bảng vật liệu rất đơn giản: đặt tất cả các mẫu thật cạnh nhau trên một mặt bàn, bật đúng loại đèn sẽ lắp, rồi lùi ra xa hai mét. Nếu ở khoảng cách đó bạn vẫn thấy dễ chịu và không có mẫu nào nhảy ra khỏi tổng thể, phương án ấy gần như chắc chắn sẽ đẹp khi lên nhà thật.